Ayacucho is een stadje gelegen in het Peruviaanse hooggebergte op 2800m hoogte en telt een klein half miljoen inwoners. In de jaren 1980 tot 1992 werd de stad geteisterd door de bloederige strijd tussen de Maoïstische revolutionaire beweging "Het Lichtend Pad" en het Peruviaanse leger. De angst en de gevolgen van deze periode voor de bevolking zijn nog altijd merkbaar. Het is een arme stad met veel straatkinderen, alcoholmisbruik en jammer genoeg is ook gezinsgeweld geen uitzondering. Het percentage aan personen met een handicap is er uitzonderlijk hoog (volgens Peruviaans cijfermateriaal 1/3). Velen verloren een arm, been of hun gezichtsvermogen door de aanslagen; andere fysieke beperkingen zijn aangeboren ten gevolge van o.a. niet- medisch-geassisteerde bevallingen of drankmisbruik tijdens de zwangerschap.
Daarenboven is Ayacucho gedurende lang tijd economisch geboycot geweest als gevolg van die terroristenperiode. Hierdoor bleven de economie, de gezondheidszorg en opleidingen beneden alle peil. De laatste jaren zijn er steeds meer initiatieven ontstaan om van Ayacucho weer een welvarende stad te maken. Lokale en internationale NGO’s werden opgericht en ook veel lokale mensen willen streven naar een heropbouw van de streek om zo de armoede terug te drukken. Weinige van deze projecten werken echter met personen met een handicap en revalidatiemogelijkheden zijn er niet voor families die geen therapie in het ziekenhuis kunnen betalen.
Veel kinderen en personen met een handicap kunnen amper zelfstandig overleven, laat staan dat ze van een redelijke therapie kunnen genieten. Ze vallen buiten het sociale vangnet. De statistieken wijzen dan ook uit dat er een heel groot verband bestaat tussen handicap en armoede, veel groter dan in de noordelijke landen. Indirect willen we met het revalideren van personen met een handicap, en op die manier het bevorderen van hun zelfstandigheid, ook aan armoedebestrijding doen. Iedere persoon zou de kans moeten krijgen zijn/haar capaciteiten optimaal te gebruiken en daar willen wij mee naartoe werken.
Tijdens haar verblijf in Ayacucho (2004-2005) bracht kinesiste Heleen Sabbe de verschillende lokale verenigingen en organisaties die iets te maken hebben met personen met een handicap in kaart. Intussen werkte ze als kinesiste in de Casa Hogar voor weeskinderen van Los Gorriones (www.losgorriones.be), terwijl ze de taal en de cultuur leerde kennen. Tevens legde ze de eerste contacten voor het oprichten van een lokaal comité ter bevordering van revalidatie in Ayacucho. Na overleg met het bestuur van Tumbador vzw in België werd er beslist een eigen revalidatiecentrum op te richten om personen met een handicap de kinesitherapie te geven waar ze nood aan hebben.
Op 3 oktober 2005 vertrokken Heleen en een tweede vrijwilliger, Mieke Demuynck, weer naar Ayacucho. Ze hebben samen een geschikt lokaal gezocht en gevonden, de inrichting op zich genomen en "reclame" gemaakt om patiënten te bereiken. Eens dit alles achter de rug was, begon het echte werk nog maar pas! Vanaf oktober 2005 werden de eerste patiënten gescreend en behandeld. Intussen hielden Heleen en Mieke sollicitatiegesprekken met plaatselijke verpleegkundigen die geschikt zouden zijn om opgeleid worden tot hulpkinesist. Sinds december 2005 is Ana aan het werk in ons centrum. Ana volgde een theoretische cursus "op afstand" en bouwde vooral praktische ervaring op door te luisteren en kijken naar de Belgische vrijwilligers. Ana’s kennis van het Quechua – de taal van de Andes – betekende vanaf het prille begin een grote meerwaarde voor de integratie van ons project in de lokale samenleving van Ayacucho.
In september 2007 startten we in samenwerking met de NGO Mama Alice (www.mamaalice.com) een pilootproject rond dagopvang van kinderen met een handicap. Dankzij dit initiatief worden de kinderen meer gestimuleerd, krijgen ze dagelijks gezonde voeding en kunnen de ouders van deze kinderen gaan werken. In de loop van 2008 heeft Tumbador dit project volledig overgenomen. Dankzij de inzet van onze Belgische kinesisten en ergotherapeute en de Peruviaanse verpleegkundigen wordt er hier meer kwaliteit aan het leven van deze kinderen gegeven. Wel zouden we in de toekomst graag nog meer kinderen kunnen bereiken om hen en hun families vooruit te helpen. Sinds eind 2010 is het Dagopvangcentrum ("Albergue") in hetzelfde pand ondergebracht als ons revalidatiecentrum. Er zijn dus zeker groeimogelijkheden.
Intussen werd het plaatselijke project omgedoopt tot Asociación Kuskanchik, een toepasselijke naam die "samen" betekent in het Quechua. Ook het project in San Miguel behoort tot deze asociación en er bestaat een nauwe samenwerking tussen de Peruviaanse medewerkers en Belgische vrijwilligers van beide projecten.
Momenteel richt Kuskanchik zich voornamelijk op revalidatie van kinderen en jongeren (tot 30 jaar) met een fysieke beperking wiens familie geen revalidatie in het ziekenhuis kan bekostigen. Tegelijkertijd bouwen we zoveel mogelijk een samenwerking op met de Peruviaanse organisaties (Omaped, Conadis, …) die werken met personen met een handicap en met andere zorgverstrekkers (psychologoen, logopedisten,…) zodat er een integrale revalidatie voor een zo breed mogelijk publiek kan verwezenlijkt worden. Dat houdt in dat er fysische, psychologische, functionele, sociale revalidatie en de mogelijkheid tot het aanleren van een beroep zou zijn. Bovendien wordt er door Kuskanchik veel aandacht besteed aan sensibilisering van van de lokale overheid en bevolking met betrekking tot mensen met een fysieke beperking. Enkele stappen die hiervoor al ondernomen werden: herhaaldelijk met de patiënten naar buiten komen, bevolking van Ayacucho spelenderwijs laten "aanvoelen" wat een fysieke beperking betekent (rolstoelrijden e.d.), het lokale personeel nog bewuster maken van deze problematiek met het gevolg dat zij zich nu nog trotser voelen over hun patiënten, lobbying bij regering, departementen en gemeenten door hen te betrekken bij initiatieven zoals de Teletón (een evenement om geld in te zamelen via een televisieshow), bewustmaking binnen eigen doelgroep door relevante lezingen te organiseren voor familie van patiënten.
Om dit alles te realiseren, is er een heel team nodig, dat intussen al bestaat uit 7 Peruviaanse medewerkers, wiens loon door Tumbador vzw wordt bekostigd:
• Perci: Coördinator van de projecten Ayacucho en San Miguel
• Ana: Assistente kinesitherapie
• Edith: Sociaal assistente voor de projecten Ayacucho en San Miguel
• Zulma: Coördinerend verpleegkundige dagopvang
• Margot en Sandra: verpleegkundigen in dagopvang
• Reina: assistente boekhouding
Kuskanchik hoopt ook een lokale kinesist in dienst te kunnen nemen, maar dat is tot nu toe geen gemakkelijke opdracht gebleken. De kine-opleiding gebeurt in Lima en weinigen hebben interesse om naar Ayacucho te trekken om hun beroep uit te oefenen.
Stilaan verschuift een deel van de verantwoordelijkheid van Tumbador naar Kuskanchik: personeelbeheer en budgetaanvraag worden nu uitgevoerd door de lokale coördinator, nog steeds onder begeleiding van de Belgische vrijwilliger en de ondersteunende werkgroep in België. In de nabije toekomst wordt er van Kuskanchik verwacht dat ze nog meer op lange termijn gaan denken en hierbij een zelf uitgewerkt (en met de werkgroep besproken) traject volgen dat ondersteund wordt door een jaarplan, begroting, evaluatie van indicatoren.
Na Heleen Sabbe en Mieke Demuynck zijn kinesisten Tine Vanhullebusch, Anneleen Vermeulen, Jelle Thewissen, Emilie Wouters en Lieselotte Vlaeminck telkens voor een jaar in Ayacucho gaan werken. Ze hebben allemaal hun steentje bijgedragen aan de succesvolle ontwikkeling van dit project, elk op zijn manier. Naast revalidatie geven, hadden ze een breed takenpakket van: geschikt personeel zoeken, sensibilisering, boekhouding bijhouden, lokale wetgeving uitpluizen, zoeken van een nieuw pand,…
Ergotherapeute Inge Demey heeft door haar bijdrage een stempel kunnen drukken op de dagelijkse werking van de dagopvang en heeft ook families kunnen helpen om thuis een geschiktere omgeving te creëren voor hun familielid met een handicap. Kinesist Els Bouden is twee opeenvolgende jaren in Ayacucho actief geweest. Met de aanstelling van de lokale coördinator namen de te nemen verantwoordelijkheden van het lokaal project toe en bevond het project zich op een scharniermoment. Els was daarbij de geknipte persoon om haar werk als vrijwilliger een tweede jaar verder te zetten en tegelijkertijd een belangrijke schakel te vormen tussen België en Peru wat betreft opvolging van de lokale coördinator. Eind 2011 wordt Els afgelost door kinesist Maarten Abeel.
In de komende periode zullen Tumbador vzw en Asociación Kuskanchik verder gaan op de ingeslagen weg om samen het succesvolle voortbestaan en de groei van het revalidatiecentrum te verzekeren.
De vrijwilligers hebben telkens voor hun vertrek een benefiet (van spaghetti- tot tapasavond) georganiseerd in België om hun familie en vrienden in te lichten over het project in Ayacucho. Behalve de interesse die gewekt werd, betekende dit ook een mooie duit in het zakje met "projectgeld". Dankzij de morele en financiële steun van vele sympathisanten staan we momenteel in Ayacucho al verder dan we ooit hadden kunnen hopen.
Sinds eind 2010 zijn het revalidatiecentrum en de dagopvang ondergebracht in een centraal gelegen, ruim en mooi gerenoveerd (met dank aan Solid) pand. Tumbador vzw is Stichting Huize Buitenveldert uit Nederland heel dankbaar voor het ter beschikking stellen van dit pand.
Steekkaart revalidatieproject AyacuchoOpgericht: december 2005 Patiënten in het revalidatiecentrum: 30-tal Therapiesessies: gemiddeld 86 per maand Patiënten in de dagopvang: variërend tussen 4 en 6 Personeelsleden: 7 Peruviaanse en 1 Belgische vrijwilliger Adres: Asociación Kuskanchik por las Personas con Discapacidad Jr. Chorro 249 Ayacucho Perú |